Helal Et İnsani mi? Kesim Ritüeli ve Çiftlik Gerçeği

Helal Kesim İdeali: İhsan, Merhamet ve Nebevi Ölçü

Geleneksel İslam fıkhında bir hayvanın etinin helal sayılabilmesi için yerine getirilmesi gereken şartlar, salt mekanik ve kuru bir boğazlama ritüelinden ibaret değildir. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) sünnetiyle ortaya koyduğu Nebevi ölçüler, hayvanın canının alınmasını dahi yüksek bir ahlak, derin bir merhamet ve kusursuz bir edep çerçevesine oturtmuştur. Şeddâd b. Evs'ten (r.a.) rivayet edilen meşhur bir hadis-i şerifte Resûlullah şöyle buyurmaktadır: 'Şüphesiz Allah her şeye karşı ihsanı (en güzel ve lütufkâr davranışı) emretmiştir. Öldürdüğünüz zaman güzelce öldürün; kestiğiniz zaman da kesimi en güzel şekilde yapın. Her biriniz bıçağını iyice bilesin ve kestiği hayvanı rahatlatsın' (Müslim, Sayd ve Zebâih, 57 [Hadis No: 1955]). Bu fıkhî ve ahlaki ilke, 'tezkiye' olarak adlandırılan meşru boğazlama ameliyesinin özünde hayvana çektirilecek fiziksel ve psikolojik acıyı asgari düzeye indirmeyi, hatta tamamen bertaraf etmeyi hedefler.

Klasik dönem fakihleri, bu hadisin ve benzer Nebevi ikazların ışığında, kesim öncesi ve sırasındaki hayvan refahı standartlarını en ince teferruatına kadar kayıt altına almışlardır. Bıçağın hayvanın gözü önünde bilenmesi, bir hayvanın diğer bir türdeşinin kesilişine şahit edilmesi, can çekişen bir canlının yanında bekletilmesi, hayvanın kesim yerine sürüklenerek, bacağından çekilerek veya tekmelenerek götürülmesi mekruh; fukahanın kahir ekseriyetine göre ise tahrimen mekruh (harama yakın günah) sayılmıştır. Nitekim bizzat Resûl-i Ekrem, koyununu yere yatırdıktan sonra ayağını hayvanın boynuna basıp gözü önünde bıçağını bileyen bir adamı gördüğünde hiddetlenerek, 'Onu defalarca mı öldürmek istiyorsun? Bıçağını hayvanı yere yatırmadan önce bileseydin ya!' buyurarak insan vicdanına sarsıcı bir Nebevi ders vermiştir (Hâkim, el-Müstedrek, 4/257; Beyhakî, es-Sünenü'l-Kübrâ, 9/280).

Bu normatif fıkhî çerçeveden bakıldığında, 'helal et insani midir?' sualinin safi teorik cevabı hiç şüphesiz 'evet'tir. Zira kanın hızla boşalmasını sağlayan karotis atardamarları ile juguler toplardamarlarının, yemek ve nefes borularıyla birlikte keskin bir aletle tek bir hamlede kesilmesi, hayvanın beyin kan basıncını saniyeler içinde sıfırlayarak şuurun hızla kapanmasını gaye edinir. İslami kesim usulü, hayvanın ontolojik varlığını tanıyan, onu Cenab-ı Hakk'ın müstakil bir ayeti ve nefis taşıyan bir canı olarak kabul eden yüksek bir emanet bilincine dayanır. Ancak bu asil ilahi ideali yalnızca boğazlama saniyelerine indirgemek, etin tabağımıza ulaşana kadar katettiği aylarca süren esaret ve zulüm serüvenini görmezden gelmek, fıkhın bütüncül adalet ve merhamet manzumesini kökünden zedelemektedir.

Endüstriyel Sistemin Karanlığı: Kesim Öncesi Yaşam Neden İnsani Değil?

Modern dünyada süpermarket raflarını ve geleneksel kasap vitrinlerini süsleyen 'helal sertifikalı' et ürünlerinin ezici çoğunluğu, yeşil meralarda serbestçe otlayan, fıtratına uygun yaşayan hayvanlardan elde edilmemektedir. Aksine, küresel kapitalist pazarın devasa et talebini en ucuz maliyetle karşılamak üzere kurgulanan konsantre hayvan besleme operasyonları (CAFO) ve fabrikasyon çiftlikler, hayvanları ilahi birer emanet değil, yalnızca mekanik kâr marjlarına dönüştürülecek biyolojik birimler olarak görmektedir. Dünyada her yıl kesilen on milyarlarca etlik piliç (broiler), gün ışığı görmeyen, amonyak gazıyla zehirlenmiş kapalı hangarlarda, yapay ışıklandırma altında ömür sürmektedir. Genetik seleksiyon marifetiyle göğüs kasları öylesine orantısız bir hızla büyütülmektedir ki, hayvanların körpe bacak kemikleri bu ağırlığı taşıyamamakta, milyonlarca civciv henüz 40 günlük birer yavruyken kalp yetmezliği, eklem iltihapları ve akciğer ödemi içinde can çekişmektedir.

Büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar için de endüstriyel gerçeklik farksız bir felakettir. Yaradılışı gereği otobur olan ve selülozu sindirmek üzere çok odalı bir mide sistemiyle donatılmış sığırlar, besi çiftliklerinde aşırı hızlı kilo almaları amacıyla fıtratlarına taban tabana zıt olan yüksek kalorili tahıl, mısır ve soya karışımlarıyla beslenmektedir. Bu yapay diyet, hayvanlarda kronik işkembe asidozuna, karaciğer apselerine ve dindirilemez iç organ sancılarına sebebiyet verir. Süt endüstrisinde ise dişi inekler sürekli gebelik döngüsüne hapsedilmekte; dünyaya getirdikleri yavruları doğumdan sonraki ilk saatler içinde zorla altlarından alınmaktadır. Hem doğum yapan annenin günlerce süren feryatları hem de daracık ahşap bölmelerde yapay mamalarla tek başına tecrit edilen buzağıların çaresizliği, modern et endüstrisinin fıtrata ve anne-yavru bağına uyguladığı sistematik şiddetin somut bir vesikasıdır.

Bu endüstriyel silsilenin en acımasız halkalarından birini de uzun mesafeli canlı hayvan nakilleri teşkil etmektedir. Hayvanlar, yüzlerce ve kimi zaman deniz aşırı rotalarda binlerce kilometre boyunca aşırı sıcakta veya dondurucu ayazda, üst üste istiflenmiş kamyon ve gemilerde günlerce aç ve susuz sevk edilmektedir. Nakil sırasında meydana gelen bacak kırılmaları, ezilmeler, dehidrasyon ve havasızlıktan boğulmalar, endüstriyel tüccarlar tarafından olağan bir 'fire' kalemi olarak kabul edilmektedir. Mezbaha kapısına varıldığında ise dehşet katlanarak artar: Sıradaki hayvanlar, kendilerinden öncekilerin çığlıklarını işitir, havadaki yoğun kan kokusunu solur ve korkudan titreyerek sıranın kendilerine gelmesini bekler. Dolayısıyla, hayatı boyunca böylesi bir işkence çarkında tutulmuş bir canlının boğazlanırken üzerine sadece 'Bismillah' denmiş olması, aylar süren kurumsal zulmün üzerini ahlaken örtmeye yetmemektedir.

Helal ve Tayyib Ayrımı: Sadece Boğazlamak Eti Temiz Kılar mı?

Kur'an-ı Kerim'in beslenme ve tüketim ahlakını tanzim eden ayetleri incelendiğinde son derece dikkat çekici bir üslup göze çarpar: Cenab-ı Hak, 'helal' lafzını neredeyse hiçbir yerde tek başına zikretmemiş; onu daima 'tayyib' kelimesiyle kopmaz bir bütünlük içinde vazetmiştir. Bakara Suresi 168. ayette şöyle buyrulur: 'Ey insanlar! Yeryüzündeki şeylerin helal ve tayyib (temiz, nezih, fıtrata uygun) olanlarından yiyin ve şeytanın adımlarına uymayın...' (2:168). Benzer şekilde Maide Suresi 4 ve 5. ayetlerde de müminlere tayyib olan nimetlerin helal kılındığı vurgulanır. Arap dili ve fıkıh usulü literatüründe 'tayyib'; sadece maddeten necis olmayan veya domuz gibi açık haramlardan arındırılmış olanı değil; aynı zamanda ahlaken lekesiz, adaletsizlik ve sömürü içermeyen, fıtratı bozulmamış, hem bedene hem de ruha esenlik ve şifa veren saf nimetleri ifade eder.

Ne var ki çağdaş küresel helal sertifikalama endüstrisi, fıkhın bu iki kanatlı dengesini tamamen bozarak meseleyi mekanik bir kontrol listesine indirgemiştir. Günümüzde standart bir helal belgesi verilirken yalnızca şu teknik sorulara bakılmaktadır: Kesimi yapan kişi Müslüman veya ehl-i kitap mı, hayvanın boğazı kesilirken lafzen besmele çekildi mi, boyundaki kan damarları ve yemek borusu kesildi mi, nihai ürüne domuz türevi katkı maddeleri veya alkol bulaştı mı? Bu maddelerin sağlanması halinde ürünün ambalajına derhal yeşil 'helal' mührü vurulmaktadır. Hayvanın yaşamı boyunca güneş görüp görmediği, fıtratına aykırı antibiyotik ve sentetik hormon pompalamalarıyla zehirlenip zehirlenmediği, psikolojik bir travmaya maruz kalıp kalmadığı mevcut sertifikasyon organlarının denetim radarına dahi girmemektedir.

İşte bu yakıcı çelişki karşısında pek çok çağdaş İslam alimi ve etik araştırmacısı köklü bir itiraz yükseltmektedir: Bir gıdanın helal olabilmesi için tayyib olması zorunlu bir rükün müdür, yoksa sadece isteğe bağlı bir takva tavsiyesi midir? Şayet bir et ürünü; fıtratı tahrif eden genetik modifikasyonların, hayvanın ontolojik haklarını hiçe sayan kurumsal kafes hapislerinin ve ağır ekolojik tahribatların mahsulü olarak tabağımıza ulaşıyorsa, o ürünün 'tayyib' vasfını kaybettiği tartışmasız bir hakikattir. Tayyib vasfını yitirmiş, zulüm ve eziyet tortusuyla lekelenmiş bir maddenin ise fıkhî anlamda kamil manada helal sayılamayacağını, en azından mekruh veya şüpheli (müştebihat) dairesine gireceğini savunan yaklaşımlar gün geçtikçe daha geniş kitleler tarafından kabul görmektedir.

Klasik Fıkıhtan Çağdaş İctihada: Zulüm Eti Haram Kılar mı?

İslam hukuk literatüründe hayvanlara yönelik kötü muamelenin, onlara lüzumsuz yere eziyet etmenin ve fıtratlarını tahrif etmenin mutlak surette haram olduğu hususunda mezhepler arasında en ufak bir ihtilaf yoktur. Ehl-i Sünnet'in dört ana mezhebi (Hanefi, Şafii, Maliki, Hanbeli) ile Şia Caferi fıkhı, hayvanlara acı çektirmeyi, onları aç ve susuz bırakmayı, dövmeyi veya yüzlerine dağ vurmayı Nebevi naslarla haram kılmıştır. Mecelle'nin de temelini oluşturan evrensel fıkıh kaidesi 'Zarar vermek de zarara zararla mukabele etmek de yoktur' (Lâ darar ve lâ dırâr) ilkesi, yalnızca insanlar arasındaki münasebetleri değil, insanın canlılar alemiyle olan rabıtasını da doğrudan tanzim eder. Ancak asıl fıkhî düğüm noktası; hayvanın yetiştirilme sürecinde işlenen bu haram fiillerin, nihai olarak kesilen hayvanın etinin fıkhî hükmünü (mubahlık vasfını) iptal edip etmeyeceğinde toplanmaktadır.

Geleneksel klasik fıkıh metodolojisinde çoğunluk ulema, 'fiilin bizatihi kendisi' (asl) ile 'kesim şartları' (vesail) arasında katı bir ayrıma gitmiştir. Bu klasik yaklaşıma göre, bir hayvan yetiştirilirken dar kafeslerde işkence görmüş, dövülmüş veya fıtratına aykırı beslenmiş olsa dahi; şayet canı alınırken şer'i tezkiye kurallarına (Müslüman kesici, besmele, damarların usulünce kesilmesi) riayet edilmişse, o hayvanın eti teknik olarak mubah kalmaya devam eder. Hayvana eziyet eden çiftçi veya yetiştirici zulmünden ötürü Allah katında ağır bir günah yüklenir; fakat nihai tüketiciye zorluk çıkarmamak (nefy-i harec prensibi) adına et 'haram' ilan edilmez. Günümüzdeki Diyanet fetvaları ve geleneksel medrese ulemasının kahir ekseriyeti halen bu katı ayrımı muhafaza ederek fabrikasyon etleri fıkhen 'caiz' addetmektedir.

Buna mukabil, çağdaş makasıdî fıkıh ekolü (İslam'ın yüksek gaye ve hikmetlerini merkeze alan metodoloji) mensubu fakihler ve ahlak felsefecileri meseleyi çok daha radikal bir zeminde tartışmaktadır. Bu alimlere göre, endüstriyel hayvancılık münferit bir kötü muamele vakası değil; baştan sona hayvanın hilkatini tahrif etme (tağyîru halkıllâh), yeryüzünde fesat çıkarma (fesâd fi'l-ard) ve kurumsal zulüm üzerine kurulu bir endüstridir. Şayet bir tüketici bu sistemi parasıyla finanse ediyorsa, Kur'an'ın 'Günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın' (Maide 5:2) emrini çiğnemiş olmaktadır. Dolayısıyla 'ihtiyat' (şüpheli şeylerden kaçınma) kaidesi gereği, böylesi bir zulüm zincirinden çıkan etlerin haram olmasa dahi en azından kerahet-i tahrimiye derecesinde şüpheli olduğu ve sofralardan uzak tutulması gerektiği güçlü bir fıkhî tez olarak savunulmaktadır.

Bayıltma (Stunning) ve Modern Mezbahalar: Hayvan Refahı ve Fıkhî Yaklaşımlar

Helal etin insani olup olmadığı tartışmalarının küresel ölçekteki en kritik başlıklarından biri, kesim öncesi elektrik veya mekanik bayıltma (stunning) yöntemleridir. Avrupa ve birçok gelişmiş ülke mevzuatında, hayvanın kesim anındaki dehşet ve keskin acıyı hissetmemesi için beynin acı algılama merkezinin geçici olarak devre dışı bırakılması yasal bir mecburiyettir. Ancak geleneksel Müslüman cemaatler ve kimi katı helal sertifikasyon kuruluşları, bayıltma esnasında hayvanın henüz boğazlanmadan ölme ihtimali bulunduğu ya da kalbin yeterince kan pompalayamayarak etin içinde kan kalacağı endişesiyle bayıltmasız kesimi tavizsiz bir şart olarak dayatmaktadır.

Buna karşın, İslam dünyasının en prestijli fetva kurumları (Mısır Dârü'l-İftâ, Ürdün Fetva Kurulu ve Avrupa Fetva ve Araştırma Meclisi dahil), 'geri döndürülebilir' (reversible) bayıltma metotlarını fıkhî açıdan meşru kabul etmiştir. Bu fakihlerin mütalaasına göre; eğer uygulanan elektrik şoku veya gaz hayvanı öldürmüyor, sadece geçici bir bilinç kaybı yaratarak kalbin çalışmasına imkan tanıyorsa, bu uygulama Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) 'kesimi ihsan ile yapma' ve 'hayvanı rahatlatma' emrinin modern çağdaki en uygun tatbikatıdır. Bilinci yerinde olmayan bir canlının boğazlanması, kesim anında yaşanacak dehşetli çırpınışları ve acı sinyallerini asgariye indirmektedir. Şia mezhebinde de benzer şekilde, hayvanın kesim esnasında canlı olması şartıyla acıyı azaltıcı tedbirlerin alınması ilkesel olarak teşvik edilmektedir.

Fakat madalyonun diğer yüzünde modern sanayi tipi kesimhanelerin acımasız hızı yatmaktadır. Dakikada onlarca büyükbaş veya yüzlerce tavuğun seri üretim mantığıyla kesildiği dev mezbahalarda, hayvan refahını gözetmek teknik olarak imkansıza yakındır. Hızlı montaj hatlarında elektrik akımının her hayvana eşit ve doğru şiddette uygulanamaması sonucu, kimi hayvanlar henüz kesilmeden elektrik çarpmasından can vermekte, kimileri ise yetersiz akım yüzünden sadece felç olmakta ancak kesimin bütün acısını tam bir bilinçle yaşamaktadır. Bayıltmasız kesimlerde ise tonluk boğaların bacaklarından zincirlenip baş aşağı asılarak dakikalarca panik içinde çırpınması vicdanları yaralamaktadır. Dolayısıyla sorun sadece bayıltma tekniği değil, hayvanı birer eşya ve makine parçası gibi gören endüstriyel bandın bizatihi varlığıdır.

• Geri Döndürülebilir Elektrik Şoku: Hayvanın kalbini durdurmadan sadece beynin duyu merkezini geçici olarak kapatan ve pek çok fetva kurulunca onaylanan yöntem.
• Bayıltmasız Ritüel Kesim: Hayvanın tamamen uyanıkken zapt edilip boğazlanması; geleneksel çevrelerce savunulsa da endüstriyel hız ortamında ağır travmalara yol açabilmektedir.
• Endüstriyel Hız Baskısı: Dakikada yüzlerce hayvanın işlendiği mezbaha hatlarında, ne Nebevi sükuneti ne de acısız bir can vermeyi temin etmek fiilen mümkün olmamaktadır.

Ekolojik Fesat, İsraf ve Hilafet Sorumluluğu

İslam kozmolojisinde insan, tabiatın ve dilsiz canlıların mutlak efendisi yahut pervasız bir sömürücüsü değildir. İnsan, Cenab-ı Hakk'ın yeryüzüne tayin ettiği bir 'halife' (emanetçi ve vekil) konumundadır. Kur'an-ı Kerim, insanın omuzlarındaki bu kozmik mesuliyeti hatırlatırken yeryüzünde ölçüyü aşmayı, doğal dengeleri bozmayı ve ifsat çıkarmayı en ağır günahlar arasında zikreder: 'Göğü O yükseltti ve mizanı (ilahi adalet ve kozmik dengeyi) O koydu. Sakın dengeyi bozmayın!' (Rahman 55:7-8). Ne var ki modern endüstriyel hayvancılık kompleksi, yeryüzünün fıtri nizamını tarihte eşi benzeri görülmemiş bir hızla ifsat eden, yani 'fesâd fi'l-ard' suçunu kurumsallaştıran en büyük küresel etkenlerden birine dönüşmüştür.

Rakamlar ve ekolojik veriler bu tahribatın dehşetini gözler önüne sermektedir. Yeryüzündeki tatlı su kaynaklarının üçte birinden fazlası, doğrudan insanları besleyecek tahıllar yerine, besi çiftliklerindeki milyarlarca hayvanı hızlıca semirtmek için sarf edilmektedir. Bir kilogram sığır eti elde edebilmek için harcanan on beş bin litreyi aşkın temiz tatlı su ve onlarca kilogram tahıl, Kur'an'ın şiddetle menettiği 'israf' (A'râf 7:31) yasağının en somut ve en kitlesel ihlalidir. Dahası, Amazon yağmur ormanları başta olmak üzere gezegenin akciğerleri sayılan kadim ormanlar, hayvan yemi olarak kullanılacak monokültür soya tarlaları açmak uğruna acımasızca yok edilmektedir. Milyonlarca masum yaban hayvanının yuvasını dağıtan ve sera gazı salımlarıyla iklim krizini körükleyen bir et üretim zincirinin 'helal ve tayyib' addedilmesi derin bir teolojik tezat barındırır.

İslam fıkıh usulünde temel kaidelerden biri de eylemlerin sonuçlarını ve doğuracağı fesadı hesaba katmaktır (meâlâtü'l-ef'âl). Şayet bir tüketim kalıbı küresel çapta kuraklığa, havanın ve suyun kirlenmesine, yoksul halkların gıdaya erişiminin engellenmesine ve iklim dengesinin çöküşüne yol açıyorsa, o tüketim eylemi artık 'mubah' sınırları içinde mütalaa edilemez. Nitekim Hz. Ali'nin (k.v.) 'Midelerinizi hayvan mezarlığına çevirmeyin' şeklindeki derin hikmet barındıran ikazı, modern çağın doymak bilmez et oburluğu ve israf çılgınlığı karşısında her zamankinden daha hayati bir fıkhî uyarı ve ahlaki çağrı niteliği taşımaktadır.

Mezhepler Arası Yaklaşımlar ve Ehl-i Beyt Geleneğinde Merhamet

Hayvan hakları ve kesim ahlakı meselesi ele alınırken İslam düşüncesinin zengin mezhep gelenekleri ve Ehl-i Beyt mektebi son derece aydınlatıcı prensipler sunmaktadır. Sünni ekollerden Hanefi fıkhı, kesim esnasında hayvana bir anlık fazladan acı vermeyi bile tahrîmen mekruh sayarken; Maliki mezhebi kamu maslahatı ve fıtratın korunmasını içtihadın merkezine koyarak çevreye ve canlılara yönelik zararları bertaraf etmeyi devlete bir vazife olarak yüklemiştir. Şafii ve Hanbeli fakihleri ise hayvanın nafakası, dinlenme hakkı ve sağlığının temin edilmesini malikin hukuki bir sorumluluğu olarak tanımlamış; bu yükümlülüğü yerine getirmeyen kimselere karşı kadıların (yargıçların) müdahale etme yetkisi olduğunu hükme bağlamıştır.

Şia Caferi fıkhında ve Ehl-i Beyt rivayetlerinde ise hayvanlara merhamet meselesi çok daha mistik ve derin bir ahlaki sorumluluk olarak işlenmiştir. İmam Cafer es-Sâdık'tan nakledilen sahih rivayetlerde, bir kimsenin bizzat kendi eliyle büyüttüğü, yemini suyunu verdiği bir hayvanı bizzat kesmesi mekruh sayılmıştır; zira hayvanla kurulan ünsiyet ve şefkat bağının ardından onun canını almanın kalbi katılaştıracağına inanılır. Ayrıca Caferi fıkhında hayvanların gece vakti yuvalarında uyurken veya su kenarlarında dinlenirken avlanması ya da kesilmesi kesin bir dille yasaklanmıştır. Hayvanın kendi ruh halinin, korkularının ve fıtri haklarının bu denli gözetilmesi, İslam mekteplerinin ortak vicdanında hayvanın asla basit bir emtia olarak görülmediğini kanıtlar.

Tüm bu mezhebi birikim yan yana getirildiğinde açıkça görülen hakikat şudur: Ne Sünni ne de Şia fıkhının hiçbir muteber klasiği, hayvanların ömür boyu demir parmaklıklar ardında güneşsiz hapsedildiği, hareket edemeyeceği kadar dar hücrelerde dışkıları içinde yaşatıldığı ve yapay hormonlarla patlama noktasına getirildiği bir üretim düzenine fetva vermemiştir. Bugün bu endüstriyel etlerin marketlerde 'helal' etiketiyle serbestçe dolaşabilmesi, fıkhın derin ahlaki ruhunun terk edilip, meselenin sadece birkaç teknik usule hapsedilmesinden kaynaklanan çağdaş bir ictihad zaafıdır. Mezheplerin ortak gayesi olan canlıya merhamet ilkesi, bugün fabrikasyon et sisteminin meşruiyetini sorgulamayı kaçınılmaz kılmaktadır.

Sonuç: Sofrada İhsanı Yeniden Kurmak ve Müslümanın Ahlaki Sorumluluğu

Netice itibarıyla, 'helal et insani midir?' sorusuna verilecek samimi ve vicdani cevap, iki ayrı düzlemin ayrıştırılmasını zorunlu kılar. İslam dininin vazettiği teorik kesim modeli; canlıya hürmet, ihsan, can yakmama ve azami nezaket ilkeleri bakımından tarihin gördüğü en insani nizamdır. Ancak küresel kapitalizmin şekillendirdiği ve helal sertifika kurumlarının sadece boğazlama saniyelerine odaklanarak onayladığı mevcut endüstriyel et düzeni, hayvanın Nebevi emanet vasfını bütünüyle ayaklar altına almaktadır. Müslüman bir fert için helallik arayışı, ambalaj üzerindeki matbu mühürlerle yetinmek kadar yüzeysel olamaz; tabağımıza ulaşan lokmanın her aşamasında merhameti, adaleti ve temizliği (tayyib) aramak zorundayız.

Siyer ve İslam tarihi tarafsız bir gözle incelendiğinde, Resûlullah'ın (s.a.v.) ve güzide ashabının gündelik hayatlarında et tüketiminin son derece istisnai bir ziyafet unsuru olduğu aşikardır. Nebevi hane-i saadette aylarca ocak tütmediği, Peygamberimizin aylar boyunca sadece hurma, arpa ekmeği, zeytinyağı, sirke ve bakliyat gibi mütevazı bitkisel gıdalarla beslendiği sahih hadislerle sabittir. Günümüz toplumlarında her gün, hatta her öğün et tüketmeyi 'dini bir hak' veya refah göstergesi zannetmek; hem Nebevi tevazuya hem beden emanetine hem de gezegenin mizanına aykırıdır. Tüketimi radikal bir biçimde azaltmak ya da tamamen bitkisel kaynaklara yönelmek, bu devasa endüstriyel zulüm çarkına ekonomik destek vermeyi kesmenin en şerefli ve etkili yoludur.

Bugün samimi bir müminin yapması gereken en erdemli tercih, sofrasında ihsan ahlakını yeniden diriltmektir. Bu da endüstriyel mezbahaların ürettiği şüpheli, acı ve feryat dolu etlerden el çekip; tabağını Allah'ın yeryüzüne serptiği temiz, bereketli ve zulümsüz bitkisel nimetlerle donatmayı gerektirir. Unutulmamalıdır ki, dilsiz mahlukata gösterilen her bir şefkat kırıntısı, Cenab-ı Hakk'ın sonsuz rahmetini üzerimize celbeden yüce bir ibadettir. Nitekim Resûl-i Ekrem (s.a.v.) müminlere şu ebedi müjdeyi vermiştir: 'Bir koyuna dahi merhamet edip canını bağışlarsan veya ona şefkat gösterirsen, Allah da sana kıyamet gününde merhamet eder' (Buhârî, el-Edebü'l-Müfred, Hadis No: 373).